Wāhanga 3: Ngā whakapaunga pōti me ngā takoha

Mā ngā kaitono e whakahaere ā rātou herenga e pā ana ki te pōtitanga, tae ki te tuhinga pūkete me te whakatakoto pūrongo mō ngā whakapaunga me ngā takoha i muri i te pōtitanga. Ka whakamārama tēnei wāhanga i te pūtea e āhei te kaitono te whakapau ki tōna pānuitanga whakahau, ngā momo takoha e tika kia whiwhi, me te pūrongo mō ngā whakapaunga me ngā takoha.

Ngā kōrero matua

Ka taea e koe te tīmata ki te whakahau me te kohi moni mō te pōtitanga whānui ina pai koe.
Ka pā ngā tepe whakapaunga ki te pānuitanga ka whakaputaina i te wā whakarite (23 Pipiri ki te 22 Mahuru).
Kāhore he tepe whānui ki te nuinga e āhei ana koe te whiwhi hei takoha.
Hei mua o te 23 Kohitātea 2018 kōnaetia ai ngā takoha kaitono me ngā pūrongo whakahoki whakapaunga mō te pōtitanga whānui 2017.
Me whakatakoto pūrongo mō ngā whakapaunga pōti me ngā takoha ngā kaitono katoa, ahakoa i whiwhi, i whakapau moni rānei, kāhore rānei.

Ngā whakapaunga pōti

Tepe whakapaunga

Kia kaua rawa ō whakapaunga pōti mō te wā whakarite (23 Pipiri ki te 22 Mahuru) e hipa atu i te $26,200 (kei roto te GST). He toihara te whakapau nui atu i tēnei.

Ki te tū koe mō tētahi rōpū kua rēhita, me kōrero tonu koe ki te hēkeretari o tō rōpū mō ngā pānuitanga. Me pēnei nō te mea ka pā pea te ihirangi pānuitanga ki te pānuitanga kaitono me te pānuitanga rōpū, me ngā pānga i muri ake ki ngā tepe whakapaunga me ngā pūrongo whakapaunga o te kaitono me te rōpū.

Ngā whakapaunga pōti

Ko ngā whakapaunga pōti ko ngā utu mō ngā pānuitanga o tētahi momo pāho e:

  • whakaarohia rawatia hei whakatītina i ngā kaipōti ki te pōti mō te kaitono, te whakapāhunu rānei i ngā kaipōti kia kaua e pōti mō tētahi atu kaitono, ēnei mea e rua rānei (ahakoa whakaingoatia te/ngā kaitono, kāore rānei),
  • whakaputaina, e whakaputaina tonutia rānei i te wā whakarite, ā,
  • whakatairangatia e te kaitono, tētahi atu tangata rānei (tae atu ki tētahi kaiwhakatairanga kua rēhita) e whakamana e te kaitono. [Tirohia te wāhanga 205 o te Ture Pōti]

Kei roto i ngā whakapaunga pōti a ngā kaitono:

  • ngā utu mō te whakarite, te hoahoa, te waihanga, te tā, te mēra atu me te whakaputa i te pānuitanga
  • te uara mākete tōkeke o ngā rawa ka whakamahia mō te pānuitanga, tae atu ki ngā rawa ka hoatu noa ki te kaitono mō te kore utu, mō raro rānei o te utu mākete
  • ngā utu wehewehe mō ngā pānuitanga e whakatairanga i ngā kaitono tokorua neke atu, te rōpū me tētahi kaitono rānei. [Tirohia te wāhanga 3E o te Ture Pōti]

Ehara ēnei i te whakapaunga pōti, tō tāpui kōharinga, ngā utu mō ngā kai rānei, te rīhi hōro, ngā rangahau, te tatau whakaaro rānei, ngā mahi tūao, te whakakapi rānei i ngā rauemi i tukitukia engari ehara nōu te hē. Ehara te hanganga whakatū tohu pōti (i tua atu i te hanganga tauhokohoko) i te whakapaunga pōti.

Ngā rangahau me ngā tatau whakaaro

Ehara i te mea mutunga kore te whakawāteatanga o ngā rangahau, ngā tatau whakaaro rānei. Ki te hipa atu tētahi rangahau i te rapu i ngā whakaaro o ngā kaipōti, ā, ka kitea he whakatītina kē i ngā kaipōti ki te pōti mō tētahi kaitono rohe pōti, tētahi rōpū tōrangapū rānei, ka whakaritea ehara i te rangahau, tatau whakaaro rānei e ai ki te Ture. Ka noho hei pānuitanga pōti, ā, he whakapaunga pōti ngā utu whai pānga ki te rangahau. Mēnā he pānuitanga kaitono e whakahaeretia e ngā kaiuiui ā-waea e mahi ana mō te kore utu, ka whakawāteatia ngā utu. Ko ētahi atu utu (hei tauira, ngā rīhi waea me ngā utu mō ia kōrero ā-waea) he whakapaunga ēnei. He whakapaunga pōti te utu i tētahi umanga rapu whakaaro ki te whakahaere rapunga whakaaro.

Ngā tohu motokā

He whakapaunga pōti ngā utu o te pānuitanga tohu kaitono i runga i ngā waka whakahau me ētahi atu momo pānuitanga nekeneke a te kaitono. Engari, kāore e uru ngā utu whakahaere i te waka whakaatu pānuitanga pōti mēnā kāore e whakamahi ana taua waka hei kawe pānuitanga i raro i tētahi kirimana, whakaritenga, whakaaetanga utu rānei.

Ngā paetukutuku

Ko ngā whakapaunga pōti e pā ana ki ngā pānuitanga kaitono e whakaputaina ki tētahi paetukutuku ko ngā utu mō te whakarite, te hoahoa me te whakaputa i te pānuitanga, tae atu ki ngā utu taurima. Kāore i roto ngā utu mō te whakatū me te whakahaere i ngā hanganga pūmāro, pūmanawa hoki o te paetukutuku.

Ngā rawa i tohatoha hei whakaatu tūmatanui

Ki te tohatoha rawa koe pēnei i ngā tī hāte, ngā whakapiri āraituki me ngā haki i mua i te tīmatanga o te wā whakarite, me whakaaro koe ka whakaatu tonutia aua mea i te wā whakarite anō, ka whakauru ai i ngā utu mō ēnei rawa hei whakapaunga pōti. [Tirohia te wāhanga 205D o te Ture Pōti]

Kia tūpato ki ēnei rawa kei whakaraerae i a koe ō kaitautoko ki te hāmene ina whakaatu rātou i aua rawa i te rā pōti.

Ngā rawa ka whakamahia anō i waenga pōtitanga

Kāore e taea ngā whakapaunga te wehewehe i waenga pōtitanga. Ki te hoko rawa koe pēnei i ngā kara, ka whakamahia anō ēnei i ngā pōtitanga i muri ake, i ia pōtitanga i muri ake me kaute e koe hei whakapaunga pōti te uara mākete tōkeke o aua rawa.

E mea ana mātou kia whakamahi e koe te utu tuatahi i utua mō te rawa, ā, ki te kore tēnei e mōhiotia, te utu e utua ināianei mō taua rawa i runga i ngā whakatau utu e rua.

Ngā hāora a ngā kaimahi

Ehara te uara o te mahi ka whakaratoa ki a koe mō te kore utu i te whakapaunga pōti. Ko ngā utu a ngā kaimahi whakahau e utua ana, hei tauira, tētahi kaiwhakahaere whakahau, ehara i te whakapaunga pōti engari rawa mēnā kei roto anō taua kaimahi i ngā mahi whakariterite, hoahoa, waihanga, tā, tuku mēra, whakaputa rānei o ngā pānuitanga pōti. Ko tētahi tauira e pā ai te utunga kaimahi hei whakapaunga pōti ko te whai wāhi pū o te kaimahi ki te whakaritenga tārua, ngā mahi toi rānei.

Ngā whakapaunga pōti i utua i mua, i muri rānei i te wā whakarite

Ko ngā whakapaunga ka utua, ka riro mai rānei i mua i te wā whakarite (23 Pipiri ki te 22 Mahuru), i muri rānei i te rā pōti (23 Mahuru), me whakauru rawa ki te pūrongo whakapaunga i runga anō i te pānga o aua utu ki ngā pānuitanga pōti i whakaputaina i te wā whakarite.

Te wehewehe whakapaunga pōti

Ina whakaputaina he pānuitanga kaitono i mua, i roto rānei i te wā whakarite, nōu te kawenga kia wehewehea ngā whakapaunga pānuitanga kia tāpaea ki te wā whakarite he wāhi tōkeke noa o te whakapaunga.
Ka hiahiatia hoki kia wehewehe e koe ngā whakapaunga pōti ina pau he wāhi o te tapeke o tētahi pānuitanga pōti mō te whakatairanga i a koe hei kaitono, he wāhi anō mō:

  • te rōpū
  • tētahi, ētahi atu kaitono hoki/rānei.

Ko ngā kaitono e tiritiri ana i ngā utu pānuitanga ki tētahi rōpū e rapu ana i ngā pōti rōpū, me kōrero ki te hēkeretari o taua rōpū mō ngā whakaritenga wehewehe.

He mahi pono te wehewehe, he mea whakarite i runga anō i ngā āhuatanga o tēnā o tēnā. E pai ana mātou ki te matapaki i ngā pātai wehewehe.

Ngā whakapaunga pōti mō ngā pānuitanga nā rōpū kē

Kāore e taea ngā whakapaunga te wehewehe ki ngā kaiwhakatairanga o rōpū kē. Ki te whakamana e koe tētahi atu ki te whakaputa pānuitanga e whakatītina tangata ana ki te pōti mōu, ka uru te utu o aua pānuitanga ki ō whakapaunga pōti kaitono. Ka uru anō ēnei utu hei whakapaunga pōti o taua rōpū.

Me tiki koe i ngā mōhiohio mai i taua rōpū mō ngā utu ka riro. Kua whakatakoto ngā ture mō te pānuitanga me te whakapaunga e pā ana ki rōpū kē ki te pukapuka iti Third Party Handbook – General Elections 2017.

Te utu whakapaunga pōti

Me tuku ngā nama whakapaunga pōti ki a koe i roto i ngā rā mahi 20 o te whakapuakanga o ngā otinga whaimana (hei te 6 Whiringa-ā-rangi).
Me utu e koe tētahi nama i roto i te 40 rā mahi o te whakapuakanga o ngā otinga whaimana (4 Hakihea). He toihara ki te kore e tutuki tēnei. E rārangi ana i ngā wāhanga 205H me te 205I o te Ture Pōtitanga te tukanga hei whai ina tohea he nama.

Ngā takoha

Ngā takoha kaitono

Ko te takoha kaitono ko te takoha moni, rawa, ratonga rānei ka hoatu mō te whakahau a te kaitono. [Tirohia te wāhanga 207 o te Ture Pōti]

Ko ngā takoha kaitono, me ngā tukutanga ki ngā takoha, nui ake i te $1,500 (kei roto te tāke hokohoko) me whakapuaki ki tō pūrongo mō ngā whakapaunga me ngā takoha. Me whakapuaki he rangatū takoha, ngā tukutanga ki ngā takoha rānei nā te tangata kotahi ina nui ake te tapeke i te $1,500.

Kei roto i tētahi takoha kaitono:

  • ina tukuna ētahi rawa, ratonga rānei ki te kaitono mō te kore utu, ā, e neke atu tōna wāriu mākete tōkeke i te $300
  • ina tukuna ētahi rawa, ratonga rānei ki te kaitono mō te utu kua whakaiti, ā, e neke atu te wāriu mākete tōkeke o ngā rawa, ratonga rānei i te $300, he takoha te rerekētanga i waenga i te utu kirimana, utu whakaaetia rānei me te wāriu mākete tōkeke o aua rawa me ngā ratonga
  • ina hokona atu e tētahi kaitono he rawa, ratonga rānei e nui atu ki tōna ake wāriu, he takoha te rerekētanga i waenga i te utu i utua me tōna wāriu mākete tōkeke, hei tauira, tētahi mākete kohi moni, hākari kohi moni rānei
  • ina tukua tētahi kaitono kia noho nama mō ngā āhuatanga pai ake ki ērā atu āhuatanga o te wā, he takoha te wāriu o aua āhuatanga pai ake.

Ehara ēnei i te takoha kaitono:

  • mahi tūao
  • ngā rawa, ratonga rānei e tukua mō te kore utu ki tētahi kaitono, ki tētahi tangata rānei mō te kaitono, e rite ana tōna wāriu mākete tōkeke ki te $300, iti iho rānei,
  • ngā moni rānei ka tukua e te kaitono mō tāna ake whakahau.

Ina tuku, ina utu rānei he tangata, he umanga rānei mō ētahi rawa, ratonga rānei ka whakaarohia noatia hei whakapaunga pōti , ina tuku, ina utu rānei tō rōpū mō ētahi rawa utu nui, me tuhi hei whakapaunga pōti te wāriu mākete tōkeke o aua taonga, ahakoa he aha te wāriu. Mēnā ka nui ake te wāriu mākete tōkeke o aua taonga i te $300, me tuhi hei takoha.

Ngā takoha rōpū

Ko te takoha rōpū ko te takoha moni, rawa, ratonga rānei ki tētahi rōpū. I ētahi wā ka hoatu he takoha rōpū rā te kaitono, rā te komiti rohe pōti rānei.

Ki te kore e kī te kaitakoha mehemea he takoha tēnei ki te rōpū, ki te kaitono rānei, ka whakaarohia ia hei takoha ki te rōpū.

Ki te whiwhi takoha koe mō te rōpū, me whakawhiti ki te hēkeretari o te rōpū i roto i te 10 rā mahi o te whiwhinga, me whakatakoto rānei ki te pūkete pēke e whiriwhiri te hēkeretari.

Me puaki hoki koe ki te hēkeretari o te rōpū:

  • e whakawhitihia ana te takoha mō tētahi kaitakoha
  • te ingoa me te wāhi noho o te kaitakoha
  • mehemea nō ngā tukunga moni te takoha
  • mō ngā moni tuku nā te kaitakoha kotahi he nui ake i te $1500 ahakoa kotahi, ahakoa huia rānei ki ētahi atu moni tuku o taua kaitakoha, te ingoa me te wāhi noho o te kaitakoha, te nuinga o te moni tuku (te tapeke rānei o ngā moni tuku ina whakakotahi), mēnā hoki ‘nō tāwāhi’ taua kaitakoha, otirā
  • te tapeke katoa o ētahi atu moni tuku.

Ki te kore e mōhiotia te ingoa me te wāhinoho o te kaitakoha, me whakahaere te takoha hei takoha kore ingoa ki te rōpū.

Ngā takoha nō ngā moni tuku

Ka taea ngā takoha te whakatōpū mai i ngā wāhi o ngā tāngata tokomaha (ngā kaituku moni), hei tauira ina kohia, ina tukua rānei he moni mō te whakahau a tētahi kaitono. [Tirohia te wāhanga 207 o te Ture Pōti]

Ko ngā hua katoa o tētahi kohinga moni me whakahaere hei takoha i raro i te Ture Pōti. Ko te tangata nāna i kohi te moni, ko te tikanga ko ia te kaitakoha. Ko ngā tāngata ka tuku moni ki te kohinga pūtea ka kīia he kaituku moni i raro i te Ture Pōti.

Mehemea nō ngā moni tuku te takoha kaitono, i tua atu i te takoha ingoa kore, me kōrero te kaiwhakawhiti, te kaitakoha rānei ki te kaitono:

  • te ingoa me te wāhi noho o te kaitakoha
  • nō ngā moni tuku te takoha
  • mō ngā moni tuku nā te kaitakoha kotahi he nui ake i te $1500 ahakoa kotahi, ahakoa huia rānei ki ētahi atu moni tuku o taua kaitakoha, te ingoa me te wāhi noho o te kaitakoha, te nuinga o te moni tuku (te tapeke rānei o ngā moni tuku ina whakakotahi), mēnā hoki ‘nō tāwāhi’ taua kaitakoha, otirā
  • te tapeke katoa o ētahi atu moni tuku.

Ki te mōhio koe, ki te whai take rānei kia whakapono kāore te kaitakoha i homai ngā mōhiohio tika mō ngā moni tuku, me whakahoki te takoha katoa ki te kaitakoha.

He tauira:
Ki te tuhi e tangata A kia whā ngā haki $500 ki te komiti whakahau o te kaitono, ka takoha ai e B, e C, e D hoki he $100, ā, ka takoha te komiti ki te kaitono, me whāki te kaiwhakahaere o te komiti whakahau ki te kaitono i ahu mai ai te takoha $2,300 i ngā tukunga moni kei roto anō he takoha $2,000 nō tangata A, me te ingoa me te wāhi noho o tangata A, otirā, e $300 te tapeke nō ētahi atu kaituku < $1,500.
He tauira:
Ina whakahaere te komiti rohe pōti i ngā hui kohi moni e rima i ngā rā i mua o te pōtitanga, ā ka hoatu ki te kaitono e rima ngā haki mō te $1,000 i roto i te ono marama, he takoha whakakotahi tēnei o te $5,000. Ehara ēnei i te moni tuku. Me whakauru tēnei tapeke ki te pūrongo takoha o te kaitono.

Ngā rāwhara, tēpu hoko me ētahi atu momo kohi moni

Ko ngā kaitautoko e hoatu koreutu ai i ngā keke, i ētahi atu rawa, ratonga rānei ki a koe hei kohi moni, kāore i te tuku takoha i raro i te Ture Pōti mehemea he iti ake i te $300 te wāriu o te mea hoatu. Ehara ngā kaihoko tīkiti rāwhara, keke ranei i te ‘kaitakoha’, inā kāore rātou i te takoha ki tētahi tangata. Ko ngā moni katoa o tētahi rāwhara, tēpu hoko keke rānei mō tō whakahau ka whakahaeretia hei takoha. Ko te tikanga ko te tangata whakahaere i te rāwhara, i te tēpu hoko keke rānei, ko ia te kaitakoha.

Ina nui atu i te $1,500 ngā moni katoa o te rāwhara, te tēpu hoko keke rānei, me uru ki tō pūrongo te ingoa me te wāhi noho o te tangata i whakahaere te kohinga moni, i takoha hoki i ngā moni, tae atu ki te tapeke katoa i hoatu, me te rā i whiwhia te takoha.

Mehemea he ‘kaituku moni’ ngā tāngata e hoko tīkiti, keke rānei, kei runga tērā i tāna hoko i te tīkiti, keke rānei me te mōhio, me te tūmanako rānei ka haere ētahi, te katoa rānei o te moni i utu hei takoha ki te kaitono. Ka ai tēnei hei pātai meka. Me tino mārama ngā kaihoko he mahi kohi moni mā tētahi kaitono tēnei kia whakaritea ngā kaihoko tīkiti hei ‘kaituku moni’.

Mēnā he ‘kaituku moni’ ngā kaihoko tīkiti rāwhara, me kōrero te kaiwhakahaere ki te kaitono i te wā e hoatu ai te takoha he takoha tēnei nō ngā moni tuku. Me puaki anō te kaitakoha mēnā nō ngā moni tuku nui atu i te $1,500 te takoha. Ina utu tētahi tangata neke atu i te $1,500 mō ngā tīkiti rāwhara, me puaki tōna ingoa me tōna wāhi noho i tō pūrongo takoha, me te tapeke o tāna moni tuku.

Ki te hokona he tīkiti ki tētahi hui kohi moni, pēnei i te hākari, ka hokona atu rānei he taonga i tētahi mākete kohi moni, he takoha te rerekētanga i waenganui o te utu i utua mō te tīkiti, te taonga rānei, me te wāriu mākete tōkeke o te tīkiti, te taonga rānei. He uaua pea te whakarite i te uara mākete tōkeke o ngā taonga ahurei. Hei tauira, ina kei tō hākari ētahi kaikōrero, ina hokona atu rānei he taonga ahurei. Engari, kaua koe e whakawhirinaki ki te utu i utua i te mākete mahi moni hei taunaki o te wāriu mākete tōkeke.

Ki te kāhore he tikanga tōkeke e tautīnei e koe te wāriu o te wāhanga takoha, ko te tohutohu a te Kaitiaki Take Kōwhiri me hē koe ki te taha tūpato, ā, me whakahaere hei takoha te rerekētanga katoa i waenganui o te utu tīkiti, te utu hoko rānei, me te wāriu mākete tōkeke o ngā rawa, ratonga rānei ka taea te tatau, pēnei i te kai me te inu.

He tauira:
Ki te tono a tangata A, ka wini i ngā mea e rua i tētahi mākete kaitono mahi moni, ā ka utu he $1,500 mō ia mea (arā, e $3,000 te tapeke), ā, ko te wāriu mākete tōkeke o ia mea ko te $500 (arā, e $1,000 te tapeke) – me puaki te kaitakoha nāna i whakahaere te mākete kohi moni, nō te pūtea moni tuku te takoha, me tūtohu hoki nā tangata A i tuku e $2,000 o te takoha, ā me hoatu te ingoa me te wāhi noho o tangata A.

Ngā takoha whakawhiti

Ka taea he takoha te tuku hāngai ki a koe e te kaitakoha, te tuku autaki rānei mā te kaiwhakawhiti e whakawhiti ai i tētahi takoha ki a koe mō tētahi atu, hei tauira mā te pūtea kaitiaki a te rōia.

Ko te tangata e whiwhi ki tētahi takoha kaitono mōu, me whakawhiti e ia ki a koe i roto i te 10 rā mahi.

Ina whakawhitihia he takoha, me kōrero e te kaiwhakawhiti ki a koe:

  • e whakawhitihia ana te takoha mō tētahi kaitakoha
  • te ingoa me te wāhi noho o te kaitakoha
  • mehemea nō ngā tukunga moni te takoha
  • mō ngā moni tuku nā te kaitakoha kotahi he nui ake i te $1500 ahakoa kotahi, ahakoa huia rānei ki ētahi atu moni tuku o taua kaitakoha: te ingoa me te wāhi noho o te kaitakoha, te nuinga o te moni tuku (te tapeke rānei o ngā moni tuku ina whakakotahi), mēnā hoki ‘nō tāwāhi’ taua kaitakoha (titiro ki raro nei), otirā
  • te tapeke katoa o ētahi atu moni tuku.

Ki te kore te kaiwhakawhiti e puaki te ingoa me te wāhi noho o te kaitakoha, me whakahaere taua takoha hei takoha ingoa kore.

Ngā takoha ingoa kore

Kāore ngā kaitono e āhei te pupuri i ngā takoha ingoa kore nui atu i te $1,500. Ko te takoha ingoa kore he takoha i hoatu mā te ara e kore te kaitono e mōhio ki te kaitakoha, ā kāhore tonu, i ngā āhuatanga pēnei, e manakohia kia mōhio ai ia ko wai te kaituku [Tirohia te wāhanga 207 o te Ture Pōti]

Ki te whiwhi koe i tētahi takoha ingoa kore nui atu i te $1,500, ka taea e koe te pupuri i te $1,500 o taua takoha. Me utu te toenga o te takoha i roto i ngā rā mahi 20 o te whiwhinga, ki te Kaitiaki Take Kōwhiri kia utua ki tētahi pūkete pēke o te Karauna.

Hei roto i te takoha nō tētahi rōpū kaitiaki ngā ingoa me ngā wāhi noho o te kaiwhakatatū o te rōpū kaitiaki, o te tangata rānei nāna te takoha i whakarite.

Ngā takoha nō tāwāhi

Kāore e āhei ngā kaitono te pupuri i ngā takoha, moni tuku rānei nui atu i te $1,500 nō tētahi tangata o tāwāhi. [Tirohia te wāhanga 207K o te Ture Pōti].

Ko te tangata nō tāwāhi:

  • ko tētahi tangata e noho ana i waho o Aotearoa ehara i te kirirarau nō Aotearoa, ehara i te kaipōti rēhita rānei
  • he manatōpū i whakatōpū i waho atu o Aotearoa,
  • he rōpū rānei kāore anō kia whakamana, ā, e noho ana tōna tari matua, wāhi pakihi matua rānei i waho atu o Aotearoa.

Ina whiwhi takoha koe i tētahi tangata nō tāwāhi nui atu i te $1,500 (tōna kotahi rānei, ina huia rānei ki ērā atu takoha o taua tangata o tāwāhi), ka taea e koe te pupuri te $1,500 o taua takoha. Me whakahoki te toenga o te takoha ki te tangata o tāwāhi nāna te takoha, i roto i te 20 rā mahi, ki te kore rānei e taea ai tērā, me utu ki te Kaitiaki Take Kōwhiri kia utua ki tētahi pūkete pēke o te Karauna.

Ki te whiwhi takoha koe i tētahi kaituku takoha ehara i te tangata o tāwāhi engari kei roto he takoha nō tētahi tangata o tāwāhi nui atu i te $1,500 (tōna kotahi rānei, ina huia rānei ki ērā atu takoha o te tangata o tāwāhi), me whakahoki e koe te takoha katoa ki te kaitakoha. Ki te kore e taea ai tērā, me utu te takoha katoa ki te Kaitiaki Take Kōwhiri kia utua ki tētahi pūkete pēke o te Karauna.

Te pupuri pūrongo o ngā whakapaunga me ngā takoha

Me āta whakarite koe ki te pupuri pūrongo o ngā takoha kaitono katoa ka whiwhia (tae ki ngā takoha iti ake i te $1,500) me ngā whakapaunga pōti kaitono katoa. Me pupuri e koe ngā nama me ngā rihīti mō ngā whakapaunga pōti katoa o te $50 neke atu mō ngā tau e 3 o muri o te whakatakoto pūrongo. Me whai pūnaha koe hei tatau haere i ngā tapeke whakatōpū nō ngā kaitakoha mō te kaupapa o te whakahoki pūrongo.

Te pūrongo mō ngā whakapaunga pōti me ngā takoha

I muri i te pōtitanga whānui ka hiahiatia kia tuku e koe he pūrongo o ngā whakapaunga me ngā takoha kaitono ki te Kaitiaki Take Kōwhiri. [Tirohia ngā wāhanga 205K me 209 o te Ture Pōti]

Ko te pūrongo me:

  • mahi ki te puka Pūrongo Takoha me ngā Whakapaunga Kaitono Rohe Pōti, ā
  • me tuku te pūrongo i roto i te 70 rā mahi o te rā pōti (i mua i te 23 Kohitātea 2018).

Kei te wātea te puka rā te Kaitiaki Take Kōwhiri, rā tō hēkeretari rōpū rānei, ā, kei roto anō ngā taipitopito tohutohu me pēhea te whakaoti i te puka, te pūrongo hoki.

E tūtohutia ana kia āta kōrero ngā kaitono a ngā rōpū rēhita ki tō rātou hēkeretari o te rōpū mō ā rātou pūrongo whakapaunga. Me pēnei kei ara mai ētahi raruraru wehewehenga i waenganui i te pūrongo whakapaunga o te kaitono me te pūrongo whakapaunga o te rōpū.

Ina kāhore he whakapaunga pōti, he takoha rānei hei pūrongo, me tuku e koe he pūrongo korekore.

Ka noho tuwhera ngā pūrongo hei tirotiro mā te iwi whānui, ā, ka whakaputaina ki te paetukutuku a te Kaitiaki Take Kōwhiri.

Ngā kaitono rārangi anake

Kāore e hiahiatia kia tuku pūrongo whakapaunga te kaitono rārangi kāore e whakataetae i tētahi rohe pōti.

Ko ngā whakapaunga pōti me ngā takoha ka riro mai me pūrongo e te rōpū.

Pūrongo mō ngā tāpui kōharinga

Ki te whiwhi i a koe te 5% neke atu rānei o ngā pōti mō ngā kaitono katoa i roto i te rohe pōti, me whakahoki ki a koe te moni tāpui $300 i utua i tō kōharinga. Kāore e taea te moni tāpui te whakahoki kia tukua rā anō e koe tō pūrongo o ngā whakapaunga pōti me ngā takoha. Mehemea nā tētahi rōpū koe i kōhari i runga i tōna rārangi kōharinga whakatōpū, kāore e whakahokia te moni tāpui kia tukua rā anō e ngā kaitono katoa ō rātou pūrongo.

Last updated: 09 June 2017