Skip to Content

Te Pūrongo O Te Kōmihana Whakatau Rohe Pōti 2007

Ki Tāna Te Ariki, Te Kāwana Tianara o Aotearoa

KI TĀU E TE ARIKI

Anei te Kōmihana Whakatau Rohe i whakatūria, e mahi ana hoki i raro i te Ture Pōti 1993 me ōna whakatikatika (arā, “te Ture”), ā, e whakatakoto nei i ngā ingoa me ngā taupā mō ngā Taiwhenua Pōti Whānui, Taiwhenua Pōti Māori hoki ki Tāu e Te Ariki nā te Kōmihana i whakatau. I te mea ko te 25 o Mahuru 2007 te rā i kāhititia ai te pānuitanga o ngā ingoa me ngā taupā nei, ka noho ngā pōtitanga whānui mō ngā mema Pāremata i runga i ngā taupā e whakatakotoria atu nei i nāianei ki a koe, ā, tae noa ki te wā e tīnia ai e te hātepe ture.

Ko te mahi matua kei te Kōmihana e ai ki ngā kupu a Wāhanga 28 (1) o te Ture, he whakatikatika anō i te hia kē o ngā māngai mō Aotearoa i te Whare Māngai i ngā wā e tika ana. He whānui te pānga o tēnei take ki te marea, he hiranga hoki. E mārāma ana hoki ki te pono o te kōrero, ā kō ake nei koe whiwhi ai i tētehi kape o te Pūrongo nei mā te Whare o ngā Māngai ki Tāu e Te Ariki. Nā reira, ka tāpae atu nei i tētehi whakamāramatanga mō ngā whakahaerenga a te Kōmihana hei painga mōu e Tāu e Te Ariki, hei painga hoki mā ngā mema o te Whare Māngai me ētehi atu tāngata hoki o Aotearoa.

KUPU WHAKATAKI

Ngā Mema o te Kōmihana

Ko ērā o te Kōmihana i whakaritea e ai ki Wāhanga 28 (2) o te Ture, arā:

Ngā Mema Nā Tōna Tūranga, a

Tākuta D Grant, Kairuri-Matua

Mr B Pink, Kaitatau Kāwanatanga

Mr R Peden, Te Āpiha Pōti Matua

Ms S M Piper, Tiamana o te Kōmihana Kāwanatanga-ā-Rohe

Ngā Mema i Whakatūria, a

Hōnore D F Caygill, mō te Kāwanatanga

Hōnore R Sowry, mō te Taha Whakahē

Ngā Mema Māori

Mō te take e pā ana ki te whakahua Taiwhenua Pōti Māori, ko te hunga nei hoki o te Kōmihana, a –

Mr L Comer, Tūmuaki Whakahaere o Te Puni Kōkiri

Mrs W Wereta, mō te Kāwanatanga

Mr T J McEnteer, mō te Taha Whakahē

Mematanga Tuku

I tētehi wā, nā Tākuta Grant tōna mematanga Kōmihana i tuku ki a Mr A Haanen.

I tētehi wā, nā Hōnore David Caygill tōna mematanga Kōmihana i tuku ki a Mr Lloyd Falck.

I rihaina a Mr Brian Pink te Kaitatau Kāwanatanga i te 2 o Poutū-te-rangi 2007, ā, ka riro tōna mematanga Kōmihana i a Ms Cathryn Ashley-Jones, te Kaitatau Kāwanatanga tuarua.

I tētehi wā, nā Mr Comer tōna mematanga Kōmihana i tuku ki a Ms Gail Campbell.

Te Tiamana

I whakatūria e te Kāwana-Tianara a Kaiwhakawā B J Kendall i runga i te whakaingoatanga a ētehi atu mema o te Kōmihana e ai ki Wāhanga 28(2)(f) o te Ture.

Ngā Hui

I tū ngā hui o te Kōmihana atu i te 11 o Hakihea 2006 ki te 31 o Hōngongoi 2007.

Inā, e 19 katoa ngā rā i hui ai te Kōmihana, anei e whai ake nei, i te:

11 o Hakihea 2006

Ngā Take Whānui

13 o Poutū-te-rangi 2007

Ngā tāpaetanga mai i ngā Rōpū Tōrangapū, te whakaaturanga a te Kairuri- Matua

26 o Poutū-te-rangi 2007

Te tīmatanga o ngā kōhukihuki mō ngā taupā

27, 28, 29, 30 o Poutū-te-rangi; i te 3, 4, 5 o Paenga-whāwhā

Ngā kōhukihuki mō ngā taupā

3 o Haratua

Te pānuitanga o ngā taupā hukihuki

17 o Hōngongoi

i Te Whanganui-a-Tara me Te Tihi-o-Maru te whakarongo ki ngā whakahē me ngā whakahē-ātete

18 o Hōngongoi

i Ōtautahi, te whakarongo ki ngā whakahē me ngā whakahē-ātete

19 o Hōngongoi

i Ōtautahi me Whakatū, te whakarongo ki ngā whakahē me ngā whakahē-ātete

20 o Hōngongoi

i Kirikiriroa, te whakarongo ki ngā whakahē me ngā whakahē-ātete

25 o Hōngongoi

i Tūranga-nui-a-Kiwa, te whakarongo ki ngā whakahē, ngā whakahē-ātete hoki me te kōhukihuki

26 o Hōngongoi

i Tāmaki-makau-rau, te whakarongo ki ngā whakahē me ngā whakahē-ātete

27, 30, 31 o Hōngongoi

Te kōhukihuki i ngā whakahē me ngā whakahē-ātete

I hui tahi ngā mema Kōmihana Māori hei Kōmiti ki te whiriwhiri me te tūtohu i ngā Taiwhenua Pōti Māori Hukihuki. I hui katoa rātau me te Kōmihana ki te whakarongo ki ngā whakahē me ngā whakahē-ātete e pā ana ki ngā Taiwhenua Pōti Māori ki te whakatakoto whakataunga mō ngā taupā Māori whakamutunga.

I hui ngā Kaikōmihana Māori mō ngā rā e 3.

I tono te Kōmihana mō ō rātau whakamaherehere, āwhinatanga hoki e pā ana ki ngā take e whai ake nei:

  • te whakahāngaitanga, inā taea, o ngā taupā Taiwhenua Pōti Māori me ngā Taiwhenua Pōti Whānui.
  • ngā take e pā ana ki te huarahi me te kawa mō te whakarongo ki ngā whakahē, ngā whakahē-ātete hoki e pā ana ki ngā Taiwhenua Pōti Māori hukihuki.
  • te whakamahinga o te tohutō mō te tātaki o ngā rohe pōti he Māori te ingoa.

Kua tāngia te pūrongo nei i roto i ngā tino reo tūturu e rua o Aotearoa.

Ngā Tāpaetanga nā ngā Rōpū Tōrangapū

I whakaaturia e te Kōmihana ngā rōpū tōrangapū e whai ake nei e taka ki roto i ngā whakaratonga o Wāhanga 34 o te Ture, ā, nā tērā ka āhei ki te whakatakoto tāpaetanga ki te Kōmihana mō ngā take ka whiriwhiria i raro mō Wāhanga 35(3) me te 45(6) o te Ture nei. Ko ēnei rātau ko Te Rōpū Reipa, ko Te Rōpū Nahinara, ko ACT Aotearoa, ko Aotearoa Tuatahi, ko Ngā Kākāriki/Te Rōpū Kākāriki, ko United Future Aotearoa, ko Te Pāti Māori me te Rōpū Progressive o Jim Anderton. I haere he tono ki ia rōpū kia tuhi tāpaetanga rātau ki te Kōmihana me te tū ki mua i te aroaro o te Kōmihana ā te 13 o Poutū-te-rangi 2007 ki te whakaputa i ō rātau whakaaro. I tuhia mai e Te Rōpū Nahinara, Te Rōpū Reipa, ACT Aotearoa me Te Pāti Māori he tāpaetanga mā rātau, ā, i kōrero hoki mō tā rātau tāpaetanga i mua i te iwi whānui i te 13 o Poutū-te-rangi 2007.

 

Commission's Full Report | Interactive Maps