Skip to Content

Te Pūrongo O Te Kōmihana Whakatau Rohe Pōti 2007

NGĀ TAIWHENUA PŌTI MĀORI

I te nuinga o te wā, noho ai te rahi o ngā Taiwhenua Pōti Māori i runga i te tokomaha o ngāi Māori ka whiriwhiri i te wā o te Kōwhiringa Pōti Māori kia rēhitatia ki runga i te rārangi pōti Māori. Ahakoa te putanga tahi o te Tataunga Taupori, Tataunga Kāinga Noho 2006, o te Kōwhiringa Pōti Māori 2006 hoki, kīhai te pupūtanga o ngā Taiwhenua Pōti Māori i piki, arā, i noho tonu ki te whitu.

Ki te whakatū Taiwhenua Pōti Māori te Kōmihana, e ai ki te Ture me whai whakaaro a ia ki ngā āhuatanga katoa e whai ake nei, arā:

· ngā taupā Taiwhenua Pōti Māori e tū nei;

· te pānga hapori i waenganui noa i a ngāi Māori me ngā mema iwi Māori;

· ngā whakaurunga whitiwhitinga;

· ngā āhuatanga e pā ana ki te takoto o te whenua;

· ētehi taurangi matapae i te taupori pōti Māori o aua taiwhenua i te wā e tū ana.

Nā te Kōmihana ngā paearu katoa o te ture i whakaōrite, otirā, mō te pānga hapori i waenganui i a ngāi Māori. I te taha o ngā rohe pōti whānui, he rahi kē atu te rohe papa whenua e kapi ana i te nuinga o ngā Taiwhenua Pōti Māori. Nā te taupori pōti Māori o nāianei tēnei i kore ai e taea te karo.

Kua neke atu te rohe pōti o Te Tai Tonga i te motunga ka whakaaetia, hāunga a Ikaroa-Rāwhiti, kei raro ia i te motunga. Kua whakatauritea e te Kōmihana ngā rohe pōti e rua nei, tētehi ki tētehi, ā, he ririki noa iho te pātanga ki ētehi atu taupā. Kei waho te rohe pōti o Te Tau Hauāuru i te motunga, ā, ko te taupori matarae mōna e ai ki te motunga, ka rorokū kē. E ai ki te motunga, kei te piki haere te taupori o Tainui. I taea te whakatauritea e te Kōmihana mā te neke i ngā tāngata o Ngāti Maniapoto mai i Tainui ka whakapiri atu ki ngā tāngata o Ngāti Raukawa i Te Tai Hauāuru. Whai atu i tērā, ka whakatikaina te taupā o Tainui i Manurewa. Nā ngā whakatikatika hukihuki ngā whakahē i puta ai. Kīhai te Kōmihana i kaha ki te whakaae atu ki ngā whakahē. Kua tapaina e ia he ingoa hōu mō te rohe pōti o Tainui i whakatikaina. Ko Hauraki-Waikato taua ingoa.

Kīhai ngā rohe pōti o Te Tai Tokerau me Waiariki i tīnia e te Kōmihana.

Ngā Taupā Whakamutunga

Kua āpititia he ripanga hei Pukapuka Āpiti C e whakaatu ana i ia rohe pōti, tōna taupori pōti, te taurangi mai i te motunga, ngā taurangi taupori matapae mai i te motunga matapae mō ngā tau 2008, 2011.

 

Commission's Full Report | Interactive Maps