NGĀ TAIWHENUA PŌTI MĀORI
I te nuinga o te
wā, noho ai te rahi o ngā Taiwhenua Pōti Māori i runga i te tokomaha o ngāi Māori ka whiriwhiri i te wā o te Kōwhiringa
Pōti Māori kia
rēhitatia ki runga i te rārangi pōti Māori. Ahakoa
te putanga tahi o te Tataunga Taupori,
Tataunga Kāinga Noho 2006, o te Kōwhiringa Pōti Māori 2006 hoki, kīhai te pupūtanga o ngā
Taiwhenua Pōti Māori i
piki, arā, i noho tonu ki te whitu.
Ki te whakatū
Taiwhenua Pōti Māori te
Kōmihana, e ai ki te Ture me whai whakaaro a ia ki ngā āhuatanga
katoa e whai ake nei, arā:
·
ngā
taupā Taiwhenua Pōti Māori
e tū nei;
·
te
pānga hapori i waenganui noa i
a ngāi Māori me ngā
mema iwi Māori;
·
ngā
whakaurunga whitiwhitinga;
·
ngā
āhuatanga e pā ana ki te takoto o te whenua;
·
ētehi
taurangi matapae i te taupori
pōti Māori o aua taiwhenua
i te wā e tū ana.
Nā te
Kōmihana ngā paearu katoa o te ture i whakaōrite, otirā,
mō te pānga hapori i
waenganui i a ngāi Māori. I te taha o ngā rohe pōti
whānui, he rahi kē atu te rohe papa whenua e kapi ana i te nuinga o
ngā Taiwhenua Pōti Māori. Nā te taupori
pōti Māori o nāianei
tēnei i kore ai e taea te karo.
Kua neke atu te
rohe pōti o Te Tai Tonga i te
motunga ka whakaaetia, hāunga a Ikaroa-Rāwhiti,
kei raro ia i te motunga. Kua whakatauritea e te Kōmihana ngā rohe
pōti e rua nei, tētehi ki tētehi, ā, he ririki noa iho te
pātanga ki ētehi atu taupā.
Kei waho te rohe pōti o Te
Tau Hauāuru i te motunga, ā, ko te taupori
matarae mōna e ai ki te motunga, ka rorokū
kē. E ai ki te motunga, kei te piki
haere te taupori o Tainui.
I taea te whakatauritea e te Kōmihana mā te neke i ngā
tāngata o Ngāti Maniapoto mai i Tainui
ka whakapiri atu ki ngā tāngata o Ngāti Raukawa i Te Tai Hauāuru. Whai atu i tērā, ka whakatikaina te
taupā o Tainui i Manurewa. Nā ngā whakatikatika hukihuki
ngā whakahē i puta ai.
Kīhai te Kōmihana i kaha ki te whakaae atu ki ngā
whakahē. Kua tapaina e ia he ingoa
hōu mō te rohe pōti o Tainui
i whakatikaina. Ko Hauraki-Waikato taua ingoa.
Kīhai
ngā rohe pōti o Te Tai Tokerau
me Waiariki i tīnia e te
Kōmihana.
Ngā
Taupā Whakamutunga
Kua āpititia he ripanga hei Pukapuka
Āpiti C e whakaatu ana i ia rohe pōti, tōna taupori pōti, te taurangi mai i te motunga,
ngā taurangi taupori matapae
mai i te motunga matapae mō ngā tau 2008, 2011.
Commission's Full Report
| Interactive Maps