Skip to Content

Te Pūrongo O Te Kōmihana Whakatau Rohe Pōti 2007

NGĀ WHAKAHĒ ME NGĀ WHAKAHĒ-ĀTETE

He rite ngā whakaaro o te Kōmihana ki ērā o ōna hoa i mua atu i a ia, otirā, e pai ana te mahi a te hātepe whakahē, whakahē-ātete, e mārama ana hoki ki te iwi whānui. Ka whakanaotia e te Kōmihana he tauira puka whakahē, whakahē-ātete hoki hei whai mā te marea, otirā, hei wāhanga hoki mō tāna hātepe whakamōhiohio i te katoa. I whiwhi te Kōmihana i ngā whakahē e 331 tae atu ki ngā whakahē e 57 mō ngā ingoa hukihuki. E 114 ngā whakahē-ātete mō ngā taupā hukihuki i whakaputaina i te 3 o Haratua 2007. He tini kē atu te kaute inā whakaarotia ngā kaiwhakatakoto petihana e 584 mō te rohe pōti o Manurewa, te 538 mō te rohe pōti o West Coast-Tasman, te 560 mō te rohe pōti o Waimakariri, te 191 hoki mō te rohe pōti o Christchurch Central. Mō ngā taupā hukihuki te tino nuinga o ngā whakahē, ā, e 57 mō te ingoa hukihuki i tapaina ki ngā Taiwhenua Pōti. I whakarāpopotongia ngā whakahē kātahi ka whakaputaina hei tirohanga mā te marea. I te rā i whakaritea mō te katinga (arā, te 28 o Pipiri 2007), e 114 ngā whakahē-ātete kua whiwhi e te Kōmihana. Ā, mō ngā take taupā te nuinga hoki o ērā.

Arā atu anō ētehi tīnihanga hangarau ririki kāhore he taupori i roto, kua whakatikaina kia hāngai pai kē atu ai ki ngā taupā Mana Whakahaere ā-Rohe, ki ngā taupā whenua ruri rānei kia mārama kē ai te kitea atu o ngā taupā rōhe pōti.

Kua āpititia atu he rīpanga hei Pukapuka Āpiti B e whakaatu ana i te āhua o ngā whakahē me ngā whakahē-ātete, ā, e whakaatu ana hoki i te whakataunga a te Kōmihana mō ia take. Kei raro iho nei he whakarāpopotonga e pā ana ki ngā tīnihanga nunui o ngā taupā hukihuki.

He kaha te whakahē i Te Wai Pounamu mō te wehewehe i te rohe tūturu o te Kaunihera Taiwhenua o Te Tihi-o-Maru i waenganui i ngā rohe pōti o Waitaki me Rangitata. Ahakoa te hiahia o te hunga whakahē kia whakanohoa rātou ki roto i te rohe pōti o Waitaki, nā te tukunga motunga tērā i kore ai e whakaaetia. I taea e te Kōmihana te nuinga o te rohe tūturu o te Kaunihera Taiwhenua o Te Tihi-o-Maru te whakakotahi ki waenga i a Pleasant Point mā te waiho i a Rangitata ki roto, ā, ko te mau tonu o te pānga hapori te mutunga mai o tērā. I whakamahia aua kōhukihuki mō ngā whakahē e pā ana ki Wakefield tata atu ki Nelson. I kaha te Kōmihana ki te whakaae atu ki ngā whakahē engari mō te mau tahi mai anake i ngā hapori karapoti o Belgrove me Foxhill ki roto i te rohe pōti anō o Wakefield. Nā ngā kōhukihuki mō te mōtunga, i whakanohoa kēngia ai te taupori ki te rohe pōti o West Coast-Tasman, kīhai ki te rohe pōti o Nelson. I āhua pērātia anōtia e te Kōmihana te nuinga o ngā whakahē arotahi i waenga o Ōtautahi, ā, he matua tāone katoa te mutunga mai o ngā rohe pōti i reira, ahakoa, kīhai te katoa o te hunga whakahē i whakanohoa ki roto i te rohe pōti o tō rātou hiahia. Ko tērā hoki i hua mai, ko te mau tonu a te rohe pōti o Waimakariri i tōna pānga hapori ki ngā rohe o Oxford me Rangiora.

He kaha hoki te whakahē mō te whakarerenga i te rohe tūturu o te Riu o Cook o te Kaunihera Taiwhenua o Tūranga-nui-a-Kiwa ki waho o te rohe pōti o East Coast. Mā te whakanoho i te Riu o Maketū ki te rohe pōti o Rotorua i kaha ai te Kōmihana whai muri atu, ki te rau atu i te Riu o Cook Ward ki East Coast kia tutuki ai ngā whakahē, ā, mā te pērātanga hoki e mau tonu ai te pānga hapori.

Puta ake ana i ngā whakahē e matua tuku ana i ngā rohe pōti o Pakuranga, Manukau East me Manurewa, ko te whakahaere a te Kōmihana i tētehi mahi nunui mō te whakaairo anō i ngā rohe pōti hukihuki o Pakuranga, Howick, Manukau East, Hunua, Papakura me Manurewa. I whai ake hoki ngā mahi whakatikatika mō ngā rohe pōti o Maungakiekie me Tāmaki. Nā te whakairoirotanga anō o ngā rohe pōti ka kitea a Pakuranga e hoki ana ki te nuinga o tana rohe pōti i tū i mua i te tīmata a te Kōmihana i tana māhi. Nā ngā tīnihanga nunui i mutu mai ai a Ōtāhuhu me Ōtara i roto i te rohe pōti o Manukau East. He wāhanga a Panmure i nāianei o te rohe pōti o Maungakiekie.

Puta noa i āna kōhukihuki mō ngā whakahē me ngā whakahē ātete, i te mātau te Kōmihana kia kaha tonu tana karo tīnihanga kīhai i whakahēngia, i whakahēngia-ātetetia rānei, inā taea. Ko te take i pēnei ai te Kōmihana, kei tae ki te wā e whakaputaina ai ngā taupā whakamutunga kua kitea e ngā kaipōti he taupā i tīnia, ā, kāore rātau i whai wā ki te whakahē, ki te whakahē ātete rānei. Engari, kei reira anō te mana o Te Kooti Matua hei whakamana tīnihanga o taua momo mehemea ka whai ake he tukinga nā ngā tohenga pānga hapori. I puta tonu ngā tīnihanga i ētehi wā nā ētehi whakahē, whakahē ātete hoki. Engari, ko te nuinga rawa o ngā tīnihanga nunui o runga ake nei, i puta mai i te hātepe whakahē, whakahē-ātete.

I tae tōmuri mai ētehi whakahē. Ko ētehi, ehara nō te kaiwhakahē, nō te Kōmihana rānei te raruraru. Hēoi, kāore ērā whakahē i taea te whiriwhiri nā te mea kāore i tae mai i te wā tika kia tāngia ki roto i te Kāhiti, ā, kua kore hoki e wātea mō te tangata i raro i ōna tika ki te whakahē-ātete.

I whai tonu te Kōmihana i te mahi a ngā Kōmihana ō mua ki te haere ki waho o Te Whanga-nui-a-Tara ki te whakarongo ki ngā whakahē me ngā whakahē-ātete. Tua atu ki ērā i Te Whanga-nui-a-Tara, i whakahaerea e te Kōmihana he whakawātanga i Te Tihi-o-Maru, Ōtautahi, Whakatū, Tūranga-nui-a-Kiwa, Kirikiriroa me Tāmaki-makau-rau hoki. I ētehi wā, me te whakaae anō o ngā kaiwhakahē, i whakahaerea ngā whakawātanga mā runga waea, arā, hei hui ā-waea. He tokomaha ngā kaiwhakahē i mihi ki tō rātau whai wāhi ki te hātepe whakamārama Taiwhenua Rohe Pōti. Nā te tino pai rawa atu o ō rātau whakaaro me te mōhio ki ō rātau whenua i māmā noa ai mō te Kōmihana ki te whakatakoto i ō rātau whakataunga whakamutunga. Ko ētehi 170 tāngata takitahi, rōpū whakahaere rānei i tū ki mua i te aroaro o te Kōmihana ki te whakaputa i tō/ō rātau whakahē, whakahē-ātete rānei. I te nuinga o te wā, he mahi tuhituhi te hātepe whakahē. Ahakoa te tae ā-tinana mai o te kaiwhakahē, te kore rānei, ka āta whakaaroarohia tonutia ia whakahē, ia whakahē-ātete e te Kōmihana.

 

Commission's Full Report | Interactive Maps