Te Pūrongo O Te Kōmihana Whakatau Rohe Pōti 2007
KŌRERO WHĀNUI
Whitiwhitinga me te Whakaputanga Kōrero
Nā Wāhanga 38 o te Ture, ka whakaputaina e te Kōmihana he pānui mō ngā taiwhenua hukihuki i te 3 o Haratua 2007 i roto i te Kāhiti, hei tirohanga, hei kōrerotanga mā te iwi whānui. He whakapau wā tēnei hātepe whakaputa tātanga o ngā whārangi e 90. Kei roto hoki tētehi whakamāramatanga, ngā mahere whenua me te whakarāpopotonga mō ngā take Taiwhenua Pōti katoa. Kua whakaurua e te Kōmihana ngā mahere whenua pahekoheko ki runga ipurangi hei āhuatanga tāpiri whakamāramatanga. Kātahi anō nei ka kitea. He nui te mīharo i te mea he hihiko, he hōu. He whakaritenga whai tikanga te tānga whakamōhio, ā, ko tāna mahi he whakamōhio atu i ngā kaupapa a te Kōmihana ki te iwi whānui o Aotearoa kia mārama ai rātau ki tētehi hātepe tōrangapū wehe kē, ā, me pēhea hoki te whai wāhi.
I tukua
whānuitia te Pānui Taupā Hukihuki mō ngā Taiwhenua
Pōti e te Kōmihana mā roto i ngā tari kaunihera taiwhenua,
ngā tari kaunihera tāone nui, ngā Kairēhita Kaipōti,
ngā tari Whakapakari ā-Rohe a Te Puni Kōkiri, Te Kooti Whenua
Mā
I haere tonu te
mahi whakanao mahere whenua āmiki a te Kōmihana mō ngā
taiwhenua pōti hukihuki i roto pukapaku wehe kē. Kāh
Te Noho Matatapu me te Mana Motuhake
I whakaae ngā kaikōmihana katoa he rite ngā herenga mō rātau ki te whakamahi i ngā mātāpono kei roto i te Ture e takoto ana. Kīhai te Kōmihana i whakatakoto i ōna whakataunga i runga i ō rātau tukunga iho tōrangapū, ā, ki te pērā rātau, ko te turakitanga tērā i te mana motuhake o te Kōmihana, oti atu.
I whakaae te Kōmihana ko te mau tonu o te mana motuhake i whakahuatia i runga ake nei e rātau te tino hiahia, ā, nā reira he mea waiwai tonu i mua i te whakaputanga o ngā taupā hukihuki, kia whakahaerea āna kōhukihuki i tētehi wāhi muna. Mā te whai i tēnei huarahi e noho wātea ai ngā whakataunga a te Kōmihana i ngā mana o ētehi atu. Heoi, i puta anō hoki te whakaae mō te tino hiahia o aua Kaikōmihana he māngai Kāwanatanga, he māngai Taha Whakahē hoki mō te hoki anō ki te whakawhitiwhiti whakaaro, ki te rapu tohutohu hoki mō te whakahāngaitanga o te paearu ture. Nā tērā, ka whakatau te Kōmihana me noho anō hoki i runga i te ngākau tapatahi me te whakaaro o taua mema me te hiahia o taua mema. Nā, i pēnei te whakaae:
· mō taua hunga e tuku tohutohu ana, ka āhei rātau ki te kite kape mārō mō ngā taupā takitaro nā te Kairuri Matua i takatū.
· kia noho te haepapa whakaatu taupā takitaro ki te Kaikōmihana.
· kia mau tonu ngā mahere whenua, ētehi kape rānei i whakaahua, e te Kaikōmihana i ngā wā katoa.
· kei te Kaikōmihana te tikanga me rapu tohutohu, me whakawhitiwhiti whakaaro rānei a ia, ā, mā rānei āna pātai e whakautu e pā ana ki te takatūtanga o ngā whakahē me ngā whakahē-ātete.
· ā, ki te tono te Kōmihana, me hoatu e te Kaikōmihana ngā ingoa o aua tāngata i haere ia ki te rapu tohutohu.
E koa ana te
Kōmihana ki te whakaatu i tutuki he ritenga whai hua i waenganui o te noho
matatapu me te hiahia ki te whakawhiti whakaaro, ā, ko tērā i
hua mai, ko te k
Te
Hangarau R
I te Kōmihana
ngā hangarau r
Ngā tohutō mō ngā rohe
pōti he Mā
Kua whakamahia
ngā tikanga tātaki kupu o Te Taura Whiri i Te Reo Mā
He Maioha
Ka whakatakoto te
Kōmihana i tōna maioha i konei ki te Kairuri-Matua, te Āpihi
Pōti Matua me te Kaitatau Kāwanatanga mō te āhua hoki o
tā rātau, me ā rātau kaimahi, tuku ratonga mai ki te
Kōmihana. I tino pai rawa atu te ngaio
o te mahi i tukua ā-whaiaro mai, mā ō rātau kaimahi
rānei. Ka whakahuatia ake hoki a Mr
Andrew Clouston i konei i te mea ko ia tō mātau kaitohutohu hangarau
mō te r
Te Rārangi Tāpiritanga
E tāpiri ana ki tēnei pūrongo, te:
Pukapuka Āpiti A:
Te Pūrongo a
te Kaitatau Kāwanatanga e whakatakoto ana i ngā hua o te Tataunga
Taup
Pukapuka Āpiti B:
He ripanga e whakaatu ana i te āhua o ngā whakahē me ngā whakahē-ātete i whiwhi, ā, me te whakataunga Kōmihana mō ia take.
Pukapuka Āpiti C:
Ngā ripanga e
whakaatu ana i ngā ingoa o ngā Taiwhenua Pōti hukihuki,
whakamutunga hoki i te taha o nga kaute taup
Pukapuka Āpiti D:
Te
whakamāramatanga nō ngā mahere whai mana taupā o ngā
Taiwhenua Whānui, o ngā Taiwhenua Mā
I tukua i raro i ō mātau ringa i tēnei rā te 14 o Here-turi-kōkā 2007.
PAPAKUPU
|
|
|
pūrongo |
rep |
|
Te Ariki |
Excellency |
|
taupā |
boundaries |
|
Rārangi Pōti Whānui |
General Elect |
|
Rārangi
Pōti Mā |
Mā |
|
Ngā Mema Nā Tōna Tūranga |
Ex Officio Members |
|
Kairuri Matua |
Survey |
|
Kaitatau Kāwanatanga |
Government Statistician |
|
Āpiha Pōti Matua |
Chief Elect |
|
tuku |
delegate |
|
mematanga |
membership |
|
take whānui |
general business |
|
tāpaetanga |
submission |
|
Rōpū Tōrangapū |
Political Party |
|
ngā kōhukihuki |
deliberations |
|
hukihuki |
proposed |
|
whakahē |
objections |
|
whakahē-ātete |
counter-objections |
|
tūtohu |
recommend |
|
whakarōpūtanga |
classification |
|
whakahāngaitanga |
alignment |
|
whakahiato, whanaketanga |
development |
|
rautaki whitiwhitinga, rautaki |
communications and publicity strategy |
|
wehewehenga |
division |
|
kaute, whika |
figures |
|
taup |
population |
|
Tataunga Taup |
Census of Population and Dwellings |
|
motunga |
quota |
|
tukunga |
allowances, tolerance |
|
pānga hap |
community of interest |
|
te ōrite/rite o te whiwhi māngai |
equal representation |
|
takarepa |
deficit |
|
kaunihera |
council |
|
Ngā Pae
Maunga o te |
|
|
whakataki |
comment |
|
mahere ripanga |
plan table |
|
tātaitanga |
calculation |
|
ngā riu mana whakahaere ā-rohe |
local auth |
|
ngā taupā rohe (o te mema) |
constituency boundaries |
|
taupā whakamutunga |
final boundaries |
|
taurangi |
variation |
|
Kōwhiringa
Pōti Mā |
Mā |
|
Ipurangi |
Internet |
|
Hunga pāpāho |
Media |
|
wātaka |
timetable |
|
noho matatapu |
confidentiality |
|
mana motuhake |
independence |
|
r |
laptop |
|
pūmanawa r |
computer software |
|
maioha |
appreciation |
|
Āpiha Pōti Tuarua |
Deputy Chief
Elect |
|
tukunga motunga |
quota tolerance |
|
pāhekoheko |
interact |
|
matapae |
projected |
|
taiwhenua |
district |
|
wāhi |
place, p |
|
taha whakahē |
opposition |
|
Whare Māngai/Whare o ngā Māngai |
House of Representatives |
|
ō muri mai/whai muri |
consequential |
|
kaupapa |
proposal |
|
kawa |
protocol |
|
hātepe |
process |
|
rohe pōti pātata |
neighbouring
elect |
|
whānui |
general |
|
noa |
generally |
|
r |
decline |
|
paearu |
criteria |
|
ā-ipurangi |
online |
|
tāpāraro, raki, raro |
n |
|
wāhi tūturu |
territ |
|
rohe pōti tāone |
urban elect |
|
tuawhenua |
rural |
|
tataunga |
census |
|
karapoti ana |
surrounding |
|
whakatika |
adjust |
|
kupu whakataki |
introduction |
|
whakapūmau |
adopt |
|
riu |
ward |
|
whakamahia, whakahāngai |
applied |
|
Kāhiti |
Gazette |
|
iwi whānui, te katoa, marea |
public |
|
kōrero |
comment, commentary |
|
tukunga |
tolerance |
|
ngā mema i whakatūria |
appointed members |
|
whakaritenga motunga |
quota requirement |
|
whakairoiro |
draw |
|
tūtohutanga |
recommendation |
|
tānga, whakaputanga |
publication |
|
whiriwhiri, whakaaroaro |
consider |
|
ngā tino reo/tūturu |
official languages |
|
whakamaherehere |
advice |
|
ririki noa |
minimal |
|
ngā tikanga tātaki |
|
|
rāwhiti, whiti, tai rāwhiti |
east |
|
uru, rātō, (tai) hauāuru |
west |
|
takiwā tāone |
urban area |
|
tapa tāone |
suburb |
|
wāhanga |
part, section |